[…] Η αιφνίδια βροχή στη μέση της παράστασης. Από μηχανής και άλλο νερό. Τόσο όσο να υγρανθούν όλες οι συγκινήσεις. Νερό Θεού; Προβολή του νέου κώδικα. Οι σταγόνες που ακουμπούν, που εγκαταλείπονται οριστικά στο έδαφος παράγουν κι αυτές κάτι. Αυτομάτως σχεδόν. Μια ακαριαία σήμανση, άλλη μια μαρτυρία μουσικής. Ή υπόκρουση νοημάτων. Τίνων ακριβώς; Ας υποθέσω ότι συνιστούν αποσπάσματα μιας κυριολεξίας περί τη δεοντολογία του ανδρισμού. Εκτός κι αν αποδεχθώ την αμφισημία των σημάτων. Να εισχωρήσω έστω και για λίγο στη δημιουργική αβεβαιότητα, η οποία ενδημεί, ως γνωστόν, σ΄αυτά τα κλίματα. Η εργώδης φίλη του Καρλ Γιουνγκ, η Μαρί-Λουίζ φον Φράντς, σε κείμενα της οποία ανατρέχω συχνά, είναι σαφέστερη. Παραθέτω για τις ανάγκες τα εξής από το βιβλίο της Τα μοντέλα δημιουργικότητας όπως απεικονίζονται στους Μύθους για τη Δημιουργία : «Οι κάτοικοι της Ανατολής είναι τόσο εσωστρεφείς που, ακόμη κι όταν νοιώθουν πεπεισμένοι για κάτι, εξακολουθούν να διατηρούν κάποια αμφιβολία και έχουν τη δυνατότητα ν΄αμφισβητούν ακόμη και τις «αληθινές πεποιθήσεις» τους. Εμείς όμως είμαστε σίγουροι ότι μιλάμε για τα εξωτερικά αντικείμενα, εφόσον οι προβολές μας μοιάζουν να ταιριάζουν με αυτά. Τώρα βρισκόμαστε κάτω από τη κυριαρχία ενός νέου αρχετυπικού συνωστισμού, ο οποίος είναι αποτελεσματικός προς το παρόν και με τον οποίο φαίνονται να ταιριάζουν όλα τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά. Εκεί που υπάρχει αυτό που ο Μπάβινκ (Bavink) ονόμασε «σύγκλιση επιστημονικών αποτελεσμάτων», εκεί που όλα φαίνονται να ταιριάζουν με τη συνολική εικόνα και δεν μπορούμε να σκεφθούμε κάποια γεγονότα που ν΄αντικρούουν το μοντέλο που έχουμε στο νου μας, εκεί για την ώρα βρίσκεται η αλήθεια για εμάς». Επιστροφή στη θεατρική επαλήθευση. Οι προτάσεις του συγγραφέα Γκουναουάν Μοχάμαντ αναφύονται στη σκηνή του δράματος η μια μετά την άλλη. Μεταμφιεσμένες, μυστικές προτάσεις, αλλά εύληπτες για όσους βεβαίως έχουν μυηθεί. Έπονται στην ώρα τους τα προεόρτια της άκρως αναγκαίας τήρησης των πατρογονικών αρχών. Αλλά και της πιθανολογούμενης φώτισης.
*
Το είχα προβλέψει. Ο πρίγκιπας δεν θα μπορέσει ν΄αντισταθεί στις προκλήσεις του χορού. Όπως αντιθέτως θα έπραττε άλλη μια φορά, με την ίδια ακριβώς αποφασιστικότητα, ο Ιησούς, αν έμπαινε στη θέση του, αναλογιζόμενος την έρημο, την περίοδο των υποχρεωτικών δοκιμασιών με τον Διάβολο. Ο πρίγκηπας του σκηνοθέτη Γιούντι Άχμαντ Τατζουντίν, τον οποίο υποδύεται άλλη μια φορά ο καθ΄όλα επαρκής Παρμάντι, παρά την εξόφθαλμη αυστηρότητα των εκφάνσεων, την οποία συνειδητά προβάλλει ή υπαινίσσεται διαδοχικά, θα ενδώσει σε μια τουλάχιστον από τις θεραπαινίδες των απολαύσεων. Θα θυσιάσει ασμένως, προς το τέλος του έργου, τις εστίες του κορμιού την προοπτική του στέμματος. Η πυρετική ένωσή του με μια από τις περσόνες του κοσμογονικού έρωτα δεν παρωδεί τη μη εγκράτεια, δεν αφορίζει το Κακό, δεν προκαλεί το Καλό. Απλώς, δικαιώνεται ως να είναι η υπέρτατη Φύση. Η σκηνοθεσία έχει προλάβει να απαλείψει πλήρως το ανίερο.
*
Επικαλούμαι την πρόθεση του δραματουργού να αναφερθεί, εμμέσως πλην σαφώς, στην απολεσθείσα ενότητα των πνευματικών και υλικών φορτίων, τα οποία στοιχειώνουν το οικοδόμημα της σκέψης του μάλλον ώριμου, από ό,τι εικάζεται, πρίγκιπα. Η διασπάθιση του Ενός στη θέση του κοσμικού πολλαπλού, ο διαχωρισμός του Καλού και του Κακού, ήτοι της αγνείας εν προκειμένω και της επταμερούς, «πολλαπλώς διαθέσιμης σαρκός», το τείχος που διαχωρίζει το δήθεν δέον από το ενδελεχές, όλα αυτά μαζί με τα συμφραζόμενά τους αναπαρίστανται τεχνηέντως με τη σειρά την οποία επέλεξαν οι θεοί της παράστασης. Αναλογίζομαι το κόστος που έχει για τον επίδοξο βασιλέα, από τη σκοπιά της εσωτερικής δραματικής διαπάλης, η αναμέτρηση αυτή με τα θηρία της ερωτικής έλξης και τα δυσεξήγητα ή απλώς παράδοξα θέλγητρα της εγκράτειας. Άλλα τέρατα κι αυτά. Από τη «Φιλοσοφία του τοπίου» του Γκέοργκ Ζίμελ αποσπώ την αειθαλή του σκέψη. Τη χρειάζομαι τώρα, προτού προχωρήσω στις επόμενες σκηνές του Πάντζι σεπού : «Η πλέον θεμελιώδης τραγωδία του πνεύματος εν γένει, η οποία κατά τους νεότερους χρόνους έφτασε στην πλήρη εκδήλωσή της δεσπόζοντας στη διαδικασία του πολιτισμού, ίσως να είναι το γεγονός ότι το μέρος ενός όλου μετατρέπεται σε αυτόνομο όλον, αποσπώμενο από το πρώτο και αξιώνοντας απέναντί του ένα δικό του δίκαιο. Μέσα από την πολλαπλότητα των σχέσεων μέσα στις οποίες διαπλέκονται μεταξύ τους οι άνθρωποι, οι ομάδες, τα μορφώματα, ερχόμαστε παντού αντιμέτωποι με ένα δυϊσμό, όπου αυτό που είναι μεμονωμένο επιθυμεί να αποτελέσει ένα όλον, ενώ η ένταξή του σε ένα μεγαλύτερο όλον θέλει να του παραχωρήσει μονάχα το ρόλο του μέλους». Μπορώ να προχωρήσω άραγε κι εγώ μαζί με τον πρωταγωνιστή στη διακεκαυμένη ζώνη ενός ανατρεπτικού διαλογισμού; Βρίσκεται μήπως ήδη στο σημείο της μεγάλης σχάσης, η υπέρβαση της οποίας θεωρείται, αν όχι ανέφικτη, πάντως εξαιρετικά δύσκολη;
*
Διαπιστώνω πως η παρέμβαση του θείου κρίνεται και πάλι αναγκαία. Η απειλή μιας διαρκούς μόνωσης, η ποινή των ποινών, πρέπει επειγόντως να ακυρωθεί. Εξ ου και οι αποστροφές της επίμονης παράκλησης : «Duh Gusti, sinukmaya ing asepi, tangising para peksi ingkang murca…», που παραφράζεται ως «Παντοδύναμε, Ύψιστε Θεέ, φανερώσου, μέσα από τις κραυγές των αποδημητικών πουλιών, μέσα από τις οιμωγές για τη μοίρα του σώματος και σώσε με από τη μοναξιά». Ο λυρισμός τίθεται εκ νέου στην υπηρεσία του σχεδίου αναβάθμισης της ύπαρξης. Θέλει να γίνει, από υποχείριο αγωνίας, κυρίαρχος του έρωτα […]
(Από το βιβλίο ΙΝΔΙΚΟΠΛΕΥΣΤΗΣ μαρτυρίες, παρεκβάσεις, Εκδόσεις Κέδρος 2017)